Miniatury

W Parku Miniatur Warmii i Mazur w Gierłoży prezentujemy najpiękniejsze perełki regionu warmińsko-mazurskiego. Większość z nich jest przedstawiona w skali 1:25, osiągając nieraz ogromne wymiary.

Kilka mniejszych zabytków zaprezentowana jest w większej skali, by w pełni oddać ich detale. Wszystkie jednak zachwycają swoim urokiem i precyzją wykonania.

Poza obecną ekspozycją na wielkoformatowych planszach pokazujemy także inne, równie ciekawe budowle Warmii i Mazur, których miniatury powstaną w kolejnych sezonach.

Wieś mazurska

Chałupy Mazurskie były zazwyczaj ustawione równolegle do drogi. Między drogą a domem znajdowały się ogródki kwiatowe. Za budynkiem mieszkalnym zlokalizowane było podwórko, wokół którego stawiano chlewy, obory i stajnie, w głębi zaś, naprzeciwko domu, stodołę. W ogródkach przed domami, często rosły malwy, krzewy bzów czyli lilaków, czasem czarne bzy, jaśmin. Gospodarstwom towarzyszyły wysokie drzewa, które zdobiły siedliska, dawały cień, ale przede wszystkim chroniły zabudowania przed piorunami.

Chata mazurska

prezentowana rekonstrukcja jest wzorowana na chałupie mazurskiej z Gązwy k. Mrągowa. Pierwowzór został zbudowany na przełomie XVIII i XIX w. z drewnianych, prostokątnych bali w konstrukcji zrębowej. Dachy były dwuspadowe – początkowo kryte strzechą i ozdabiane deskami układanymi w desenie, czasem zwieńczone ozdobnie ciosanymi sterczynami. Od końca XIX w., gdy rząd pruski – ze względów pożarowych – zakazał krycia połaci strzechą, stosowano dachówkę holenderską.

Bazylika w Świętej Lipce

jest jednym z najważniejszych zabytków baroku w północnej Polsce, a także jednym z najbardziej znanych i najstarszych w Polsce sanktuariów maryjnych. W 1519 r. pieszo z Królewca do Świętej Lipki pielgrzymował ostatni wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern. Corocznie bazylikę w Świętej Lipce odwiedza ok. 600 tys. pielgrzymów.

Zamek w Nidzicy

zbudowany w stylu gotyckim w 1370 r. na lewym brzegu Nidy. Ze względu na położenie i system obronny (czteroskrzydłowa budowla z dwoma podzamczami i dwiema wschodnimi wieżami), nidzicki zamek należał do najsilniejszych warowni swej kategorii. Pod koniec XIV w. odbył się w nim polityczny zjazd przedstawicieli zakonu krzyżackiego, Polski i Litwy.

Pałac w Sztynorcie

należy do najbardziej wartościowych rezydencji pruskich, do której prowadzi przepiękna, stara aleja dębowa, położona na przesmyku między jeziorami Mamry, Kirsajty i Dargin. W XVIII w. stałym gościem w pałacu był bp Ignacy Krasicki. Ostatnim właścicielem Sztynortu był Heinrich Lehndorff, który wziął udział w nieudanym zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 r. w kwaterze w Gierłoży, za co został stracony, a obiekt przeznaczono na kwaterę ministra spraw zagranicznych Joachima von Ribbentropa.

Zamek w Lidzbarku Warmińskim

inaczej zwany zamkiem biskupów warmińskich należy do najcenniejszych zabytków architektury gotyckiej w całej Europie. Rezydowali w nim znamienici duchowni, odwiedzali go wybitni politycy polscy i europejscy. W wielkim refektarzu zbierały się sejmiki warmińskie i odbywały się sądy. W większości reprezentacyjnych sal zamkowych zachowały się malowidła z XIV, XVI i XVIII wieku.

Pałac w Drogoszach

jest wymieniany wśród trzech największych rezydencji w Prusach Wschodnich i obecnie jest największym pałacem na Mazurach, należącym niegdyś do rodziny Dönhoffów. Ma 12 kominów, 52 komnaty i 365 okien, co odpowiada liczbie miesięcy, tygodni i dni w roku.

Słup graniczny w Prostkach

jest unikalnym w skali Europy zabytkiem historycznym, wybudowanym w 1545 r. na styku trzech granic: Korony, Litwy i Prus. Tablica pamiątkowa informuję, że słup ten oddziela kraj Zygmunta Augusta od kraju Albrechta I. Nad nim umieszczono dwa herby: Pogoń (herb Litwy) i branderburski orzeł z koroną na szyi z literą „S” (od Sigismundus – Zygmunt) na piersi, co jest znakiem zależności lennej Prus Książęcych od Polski.

Zamek Biskupów Warmińskich w Reszlu

wraz z innymi średniowiecznymi zabudowaniami miasta został wpisany do światowego rejestru zabytków UNESCO. Wzniesiono go w II poł. XIV w. na miejscu wcześniejszej budowli drewnianej otoczonej wałem. W 1811 r. w Reszlu miał miejsce ostatni w Europie przypadek spalenia czarownicy na stosie.

Twierdza Boyen w Giżycku

budowla obronna w kształcie gwiazdy, powstała w latach 1844-1856 z rozkazu króla Fryderyka Wilhelma IV. Twierdza zbudowana została na obszarze liczącym ok. 100 ha na wąskim przesmyku pomiędzy jeziorami Kisajno i Niegocin. Tworzy ją sześć bastionów, z których trzy otrzymały nazwę od imion gen. von Bożena: Leopold, Ludwik i Herman, a trzy pozostałe - Recht (Prawo), Schwert (Miecz), Licht (Światło). Prace murarskie pochłonęły 15.638.675 cegieł oraz 32.921 ton wapna gaszonego.

Wysoka Brama w Olsztynie

zbudowana w XIV wieku w stylu gotyckim jest jedyną zachowaną bramą w średniowiecznych murach obronnych otaczających Olsztyn. Pełniła funkcję obronną osłaniając miasto od strony płn. oraz była punktem obserwacyjnym i punktem kontroli celnej dla przybywających. Na przestrzeni wieków mieściły się w niej m.in. zbrojownia szwadronu dragonów, więzienie i komisariat policji. W blendzie bramy znajduje się mozaika przedstawiającą wizerunek Matki Bożej Królowej Pokoju, podarowana miastu przez Jana Pawła II w 2004 r.

Piramida w Rapie

pochodzący z 1811 r. grobowiec rodzinny zafascynowanych egiptologią rodu baronów von Fahrenheid, zaprojektowany przez duńskiego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Charakterystyczną cechą budowli jest sklepienie wewnętrzne pochylone pod kątem 51°52' – identycznym jak w piramidach egipskich. Pierwszą osobą złożoną w grobowcu była trzyletnia córka pruskiego barona, Ninette, na przestrzeni lat łącznie pochowano tam siedmiu członków rodziny.

Grodzisko pruskie w Kwiedzinie

grodziska były zazwyczaj niezamieszkałe, pełniły jedynie funkcję placówek obronnych. Prusowie mieszkali w chatach zbudowanych z drewna i słomy, wznoszonych nie w skupiskach, lecz przy swoich polach uprawnych. Wiele z grodzisk pruskich do dziś zachowało dawny układ wałów, część z nich pokryły fałdy ziemi i obecnie wyglądają jak pagórki, w ich pobliżu zwykle można odnaleźć fosy bądź wały.

Kapliczka warmińska w Trękusach

pochodząca z 1792 r. kapliczka z drewnianą pietą jest jedną z najstarszych i najpiękniejszych na terenie północno-wschodniej Polski. Biała, cylindryczna z rzeźbą artysty-prymitywisty w środku, stoi pomiędzy czterema wielkimi lipami. Na Warmii znajduje się łącznie ok. 1600 różnorodnych kapliczek i 1000 krzyży przydrożnych – większość pochodzi z XIX w. i I poł. XX w.

Wieża Bismarcka w Mrągowie

wieże Bismarcka to powstałe w latach 1869-1934 proste budowle w kształcie wieży lub kolumny, sławiące Ottona von Bismarcka i wyrażające niemiecką dumę narodową. Wieża w Mrągowie powstała z inicjatywy rady miasta w 1906 r. Zbudowana z cegieł ma 23 m wysokości i stoi na Wzgórzu Jaenicke w parku im. W. Sikorskiego. Na terenie Polski znajduje się 17 z prawdopodobnych 40 obiektów tego typu.

Wiatrak holenderski w Bęsi

pochodzi z 1810 r. i jest jednym z dwóch pozostałych na terenie województwa warmińsko-mazurskiego tego typu obiektów. Zaprojektowany na planie ośmiokąta wiatrak u podstawy zbudowany jest z czerwonej cegły, a jego półkolista kopuła z drewna, w budowli charakterystyczne są też niewielkie otwory okienne.

Śluza na Kanale Mazurskim w Leśniewie Górnym

nieukończona śluza w Leśniewie Górnym, wchodzi w skład 51-kilometrowego Kanału Mazurskiego, który miał zapewnić wodne połączenie między Wielkimi Jeziorami Mazurskimi a Bałtykiem. W czasach III Rzeszy kanał był obiektem tajnym, nie zaznaczonym na mapach topograficznych z 1939 r. Śluza w Leśniewie Górnym została ona ukończona w 30%. Jej cechą charakterystyczną jest znak niemieckiego orła, umieszczony na frontowej ścianie.

Wiadukty kolejowe w Stańczykach

reprezentuje jeden z dwóch identycznych, należących do najwyższych w Polsce mostów kolejowych w Stańczykach o dł. 180 m, wys. 36,5 m i równych 15-metrowych łukach. Przez estakadę w Stańczykach prowadziła linia kolejowa Gołdap - Żytkiejmy (31 km), która została rozebrana przez żołnierzy Armii Czerwonej w 1945 r.

Śluza Guzianka w Rucianem-Nida

znajduje się pomiędzy jez. Bełdany i jez. Guzianka Mała. Została wybudowana 1879 r. Początkowo komora śluzy była wykonana z drewna, dopiero w 1899 drewno zastąpiono ścianami z cegieł i kamienia. Długość komory wynosi 44 m, szerokość wrót - 7,5 m, różnica poziomu wody - około 2 m. Wrota śluzy otwierane są napędem elektrycznym. Śluza Guzianka jest bardzo ważnym węzłem komunikacyjnym na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Stanowi wodne połączenie miasta Ruciane-Nida oraz jeziora Nidzkiego z pozostałą częścią szlaku żeglownego.

Zamek w Malborku

to najbardziej znany ze wszystkich budowli krzyżackich powstałych na ziemiach polskich. To trzyczęściowa twierdza obronna zbudowana w stylu gotyckim o powierzchni ponad 250 000 m³. Składa się z zamku niskiego, zamku średniego i zamku wysokiego. Jest to zatem jeden z największych zachowanych zespołów gotyckiej architektury na świecie. Stare powiedzenie głosi, że jak Mediolan zbudowano z marmuru, tak zamek w Malborku z błota, czyli z gliny na cegły, ponieważ właśnie na takim podłożu został usytuowany.

Baszta Bociania w Dobrym Mieście

wieża z XIV wieku będąca pozostałością po średniowiecznych murach obronnych. Nazwa budowli pochodzi od gnieżdżących się na jej szczycie bocianów. Baszta wybudowana na planie koła posiada pięć kondygnacji strzelniczych oraz loch więzienny. Dobre Miasto powstało na terenie grodu pruskiego, znajdującego się wśród bagien i rozlewisk, nad brzegiem rzeki Łyny. Nazwa miasta prawdopodobnie pochodzi od pruskiego słowa "gudde" oznaczającego krzak, zarośla. Prawa miejskie nadał osadzie 26 grudnia 1329 r. biskup warmiński Henryk II Wogenap. Miasto było ośrodkiem dóbr biskupich, siedzibą kapituły kolegiackiej (do 1811 r.), a także ośrodkiem handlu i rzemiosła. W 1466 r., na mocy postanowień pokoju toruńskiego wraz z całą Warmią, znalazło się w granicach inkorporowanych do Polski Prus Królewskich.

Cerkiew w Wojnowie

Drewniana Cerkiew Prawosławna pw. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny w Wojnowie została wzniesiona w latach 1921-1923. Zbudowana jest na wzór rosyjskich cerkwi z okolic Tweru, skąd pochodził Aleksander Awajew – inicjator budowy obiektu w Wojnowie. Po II wojnie światowej cerkiew weszła w skład Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W 1995 r. zakończono gruntowny remont budowli i dokonano jej rekonsekracji. Jest to budowla drewniana, na rzucie prostokąta, z dzwonnicą przykrytą dachem namiotowym zakończonym cebulastą kopułką. Dzwonnica, współcześnie cała oszalowana deskami, miała wcześniej odkryty prześwit pod dachem. Nad prezbiterium wznosi się duża kopuła przykryta okazałym, cebulastym hełmem. Wnętrze cerkwi pozbawione jest polichromii, wyposażone w skromny ikonostas utrzymany w tonacji biało-złotej i ozdobiony ikonami o różnej wartości artystycznej, z różnych epok, także dwudziestowiecznymi reprodukcjami na papierze.

Kościół w Jerutkach

Kościół filialny, do lat 80. XX w. ewangelicki, obecnie katolicki. Jest to budowla jednonawowa o konstrukcji ryglowej, wzniesiona w 1734 r. Murowana wieża została dobudowana w latach 1820-1821. Zabytkowy ołtarz z 1737 r. jest bogato rzeźbiony, polichromowany. Wykonał go Michał Kapicki – snycerz z Wielbarka. W kościele znajdują się barokowe organy, zniekształcone współczesnymi przeróbkami. Pod emporą zachodnią znajduje się wmurowana w posadzkę płyta epitafijna żony pierwszego księdza w Jerutkach z 1711 r. Legenda głosi, że na plebanii w Jerutkach piękna królowa Prus Luiza spotkała się z cesarzem Napoleonem i uchroniła Prusy przed ostateczną klęską. Jak w każdej legendzie i w tej jest ziarno prawdy. Królowa Luiza spotkała się z Napoleonem, ale w Tylży. W Jerutkach natomiast była, tyle że nie z Napoleonem, a z mężem i królem Prus Fryderykiem Wilhelmem III.

Kościół w Spychowie

Świątynia została wybudowana na potrzeby wspólnoty kościoła ewangelickiego i była jednym z czternastu kościołów tzw. jubileuszowych – upamiętniających 200-lecie Królestwa Pruskiego. Budowlę wzniesiono według projektu inspektora Weissteina ze Szczytna. W miarę zmniejszania się liczby ludności wyznania ewangelickiego, 23 grudnia 1981 r. zdecydowano o odsprzedaży budowli kościołowi katolickiemu. Jest to kościół nieorientowany, jednonawowy, murowany z czerwonej cegły i posadowiony na kamiennym fundamencie. Wzniesiono go w stylu neogotyckim. W północno-wschodnim narożniku znajduje się wieża ozdobiona ostrołukowymi blendami i nakryta dachem namiotowym. Po przeciwnej stronie usytuowano niższe, płytkie i znacznie węższe od nawy prezbiterium z zakrystią. Elewacje podzielone zostały dwoma rzędami okien, szczyty korpusu, podobnie jak w wieży, udekorowano ostrołukowymi blendami. Wnętrze nawy przykryto pozornym sklepieniem kolebkowym, wzmocnionym poprzecznymi belkami, w prezbiterium zastosowano pozorne sklepienie krzyżowe. Kościół został otoczony drewnianym ogrodzeniem z ceglanymi słupami.

Kościół w Radziejach

To jeden z najbardziej nietypowych mazurskich kościołów, bo wzniesiony na planie ośmioboku. Projektantem kościoła miał być król Prus Fryderyk Wilhelm IV. Obecna świątynia zbudowana jest z cegły, kamieni polnych oraz materiałów z ruin XV-wiecznych pozostałości po dawnym kościele. Ostrosłupowy dach pokryty dachówką zakończony jest latarnią. W centralnej części kościoła znajduje się naturalnej wielkości figura Chrystusa na krzyżu, wykonana z polichromowanego betonu. Z dawnego wyposażenia kościoła zachowały się dwa niderlandzkie obrazy z pierwszej połowy XVII w.: Pojmanie Chrystusa i Chrystus przed Piłatem. Z tego okresu jest również barokowy anioł chrzcielny, amorek i figury ewangelistów. Drewnianą wolnostojącą dzwonnicę wybudowano w pierwszej połowie XVIII w. Z trzech dzwonów ufundowanych w 1727 r. przez patrona kościoła Lehndorffa pozostał tylko jeden, najmniejszy, z jego herbem. Zaginione w 1945 r. dzwony zastąpiono w 1972 r. nowymi.

Kościół w Skorkwitach

Pierwsze nadanie na rzecz kościoła pochodzi z 1470 roku. Początkowo była to budowla z muru pruskiego, kryta słomą. Na przełomie XVI i XVII wieku stary kościół rozebrano i rozpoczęto budowę nowego w stylu barokowym. Wieżę wybudowano w I poł. XVIII wieku (1701- 1712). Od 1754 roku wygląd kościoła nie uległ zmianie. Obecnie jest to budowla murowana, stalowa. Sklepienia podtrzymują cztery pary kolumn. Ołtarz – późnorenesansowy, drewniany rzeźbiony – jest dziełem z 1623 roku wykonanym przez Krzysztofa Bilicha i Maritina Lange. Część górną i welon w roku 1701 wykonał Izaak Rig z Królewca. Część centralna przedstawia Golgotę, w którą wpleciono elementy charakterystyczne dla Sorkwit: postacie rybaków i rolników oraz pałac właścicieli Sorkwit i patronów kościoła. Po bokach znajdują się postacie: Mojżesza i Aarona. W nastawie – płaskorzeźba przestawiająca złożenie do grobu pomiędzy figurami ewangelistów Marka i Łukasza. W zwieńczeniu ukazane jest wniebowstąpienie Jezusa między postaciami ewangelistów – Mateusza i Jana. Ołtarz został odrestaurowany w 1941 roku.